کافه داستان | داستان کوتاه، شعر، مقاله

 ارتباط با ما| cafedastan@gmail.com

نگرشی بر مینی مالیسم/مقاله ای مشترک از مانا مداح و معصومه صابری/ قسمت اول

 

پیروان داستان مینی مال ، در گونه بندی و انتخاب نام مناسب برای این نوع ادبی نیز وامانده اند. ((ادگار آلن پو)) داستان کوتاه را داستانی می داند که در فرصت زمانی ثابت و مشخص خوانده شود و داستان کوتاه کوتاه را داستانی می دانند که قبل از آنکه خواننده بخواهد روی صندلی جا به جا گردد ، به پایان برسد. ((ارنست همینگوی)) هنگام مصاحبه با ((پاریس ریویو)) گفت : (( من همواره سعی می کنم که بر اساس قانون توده های یخ شناور ، داستان بنویسم . هفت هشتم توده یخ زیر آب است و بخش اندکی از آن روی آب می باشد )).

یکی از تعاریفی که از داستان مینی مال ارائه شده است  این کونه است :

(( داستان مینی مال نوعی جریان آگاهانه است درجهت خلق آثار داستانی ، که از واژگانی اندک پدید آمده است تا از آن طریق ، مباحث و مفاهیم بسیار عمیق و پیچیده مطرح گردد.))

هواداران داستان کوتاه کوتاه ، بی دلیل به گروه بندی پرداختند و برای این نوع ادبی اسامی زیادی ساختند. برای مثال می توان به این اسامی اشاره کرد :

1.داستان مینی مال minimal fiction

2. داستان کوچک         micro fiction

3. داستان برق آسا  flash fiction

4. داستان ناگهانی sudden fiction

5. داستان طرح وار sketch fiction

6. داستان برق آسای لرزان guake fiction flash

7. داستان لاغر skinny fiction

8. داستان تند

9. داستان آتشین furious fiction

10. داستان کارت پستال fiction post card

11. داستان کوتاه کوتاه story short short

تمامی گونه های فوق دارای یک ساختار و قالب هستند و اعضای آن ، تها با محدود کردن تعداد واژگان ، برای خود گروه و انجمنی تشکیل داده اند. برتری داستان مینی مال در محدود بودن تعداد واژگان و خلاصه بودن آن نیست بلکه به دلیل ماندگاری بیشتر این قبیل آثار در ذهن و بالا بودن میزان تاثیر گذاریش در افراد است.

(( تیم اوبراین )) داستانی در ارتباط با جنگ آمریکا با ویتنام در یک خط خلق کرده است. صاحب نظران داستان های مینی مال این داستان را تاثیرگذارترین داستان مینی مال معرفی کرده اند :

(( در خانه هستم. اما دیگر خانه ای در کار نیست . نه گونی های شن مانده ، نه سیم های خاردار و نه ناخن های کنده شده. ))

برای بعضی ، نوشته ی فوق نه شعر است ، نه خاطره و نه داستان. بلکه تنها ویژگی داستان های از این دست را ، این می دانند که می تواند خواننده را تا مدتی به خود مشغول دارد. خلق داستان های مینی مال را در غرب ، نوعی واکنش نسبت به جامعه مدرن و صنعتی امروز می دانند. جامعه ای که مردم در آن تحت فشار اقتصادی شدید به سر می برند. (( ریموند کارور )) خود می گوید : (( بعضی مرا نویسنده مینی مال می دانند اما من از این موضوع ناراحت هستم ، چون واژه مینی مالیسم مفهومی وجودی دارد که بر کوچک بودن تصاویر تاکید دارد. ))

(( امی همپل )) می گوید : (( این غیر منصفانه است. در نقدی که بر آثار من شده است و در تمامی مقالات بی محتوایی که پیرامون آثار من نوشته شده اند ، آثارم را مینی مال خطاب کرده اند. من ترجیح می دهم مرا مینیاتوریست صدا بزنند . ))

(( سینتیا هیلت )) ، منتقد ادبی ، معتقد است که یک نویسنده ادبی باید در مرحله ای باشد که به اندازه کافی نسبت به آنچه قصد توصیفش را دارد آگاه باشد. چنین نویسنده ای که همه چیز را می داند ، دیگر لازم نیست  که همه موارد را  توضیح بدهد  ، چرا که خواننده ای که آثار او را می خواند نیز باید به تمامی اطلاعاتی که او قصد ارائه آنها را دارد اشراف داشته باشد.

در شرایطی که نویسنده و خواننده هر دو به آگاهی کامل رسیده باشند ، بسیاری از مضامین می تواند حذف گردد و نیازی به توضیح آنها نیست . هیلت می گوید : (( داستان نویسی مینی مال ، به عناصر گفتگو بسیارمتکی است . )) او بر این باور است که مینی مالیسم بر پایه اصول زیباشناختی دفع گرایانه استوار است.

چیزی که مشخص است ، خواننده در هنگام مواجهه با داستان های مینی مال باید بسیار فعال عمل کند. او همچون فردی است که قصد حل معمای بسیار پیچیده ای را دارد. هیلت می گوید : (( نویسندگان مینی مال ، خلاقیت و ابتکار را به خواننده آثار خود تقدیم می کنند . آنان اطلاعات و دانسته های خود را با خواننده تقسیم می کنند و از آنان می خواهند تا در درک مفاهیم به آنان یاری رسانند.)) او مهمترین ویژگی مینی مالیسم را هنر ((مقتصد بودن)) می داند. روشی که نویسندگان برجسته ای چون چخوف ، جویس و همینگوی به آن علاقمند بودند. در داستان های چخوف حالات درونی شخصیت ها از طریق گزینش حرکات بسیار ریز و جزئی قابل درک هستند.نویسندگان مینی مال به دو گروه افراطی و معتدل تقسیم می گردند.نویسندگان افراطی تنها با انتخاب چند واژه که در ظاهر هیچ ارتباطی با هم ندارند ، مبادرت به خلق داستان مینی مال می کنند. در صورتی که نویسندگان میانه رو ، در قالب یک پاراگراف و چندین سطر ، یک احساس یا یک صحنه قبل فهم را به تصویر در می آورند.از میان نویسندگان مینی مال نویسندگانی چون : ریموند کارور ، توبیاس وولف ، آن بیتی ، باب آن میسون ، سوزان مینوت ، دبی اورتون ؛ از ارزش و اعتبار خاصی برخورداند. کارور که از اصطلاح مینی مال بیزار بود ، می گفت : (( این واژه تداعی کننده یک تصویر کوتاه و ریز از زندگی است و به آرزوهای کوچک مرتبط است. در حالی که هدف ، بیان مفاهیم پیچیده و عظیم جهانی بود. ))

این افراد همینگوی را پیشگام نثر موجز ، کم حرف و زمخت می دانند. ((جی دابلیوس توماس )) شیوه ها وتکنیک های داستان مینی مال را این چنین بر می شمرد :

1.  به دنبال ایده های کوچک در میان ایده های بسیار بزرگ و عظیم باشید. برای بررسی روابط فرزند و والدین ، قالب رمان ضروری است . نویسنده ی مینی مال باید از چنین موضوع گسترده ای ، تنها یک ایده و نقطه نظر بسیارکوچک را گزینش  کند.به طور مثال احساس یک کودک خردسال هنگامی که در جمع بزرگان در یک مهمانی راه داده نمی شود و هیچ کس تمایلی به شنیدن سخنان او ندارد . یا به طور مثال خستگی بچه در ماشین.

2.    سرآغاز داستان نباید زمینه چینی و مقدمه باشد. هنگام خلق داستان کوتاه کوتاه ، نباید چندین صفحه را به توصیف گذشته ی ماجرا اختصاص داد. باید راه حلی پیدا کرد که تمام ماجراهای مهم در یک پاراگراف گنجانیده شود. به همین  دلیل داستان را می توان از میانه اش آغاز کرد : (( مردی می دود ، بمبی در حال خنثی شدن است . . . )) خواننده باید بلافاصله خود را در این فضا احساس کند.

3.  نویسنده باید بر روی یک صحنه تکان دهنده ، با ارزش و قوی ، همچون خیابان ویران ، تمرکز کند. با یاری یک یا چند واژه ،  می توان یک تابلو و عکس تاثیرگذار خلق کرد.

4.   باید کاری کرد که خواننده تا پایان داستان ، به پیشگویی و حدس مبادرت ورزد. ایجاد رمز و راز در داستان ، خواننده را تا مدتی طولانی حفظ می کند.

5.  با ارائه یک نماد یا مرجع معتبر ،می توان بسیاری از مفاهیم را بدون آنکه نیازی به توصیف باشد ، بیان کرد. در این مرحله نویسنده با انتخاب یک واژه ، که ماجرایی را برای تعریف دارد ،می تواند موجزنویسی کند. به طور مثال واژه ((کشتی تایتانیک)) خود بیانگر یک ماجرا با مضامین خاص خود است . دراین حالت نباید به نمادها و مراجع تاریخی مبهم اشاره داشت ، زیرا مسئله بسیار پیچیده از ذهن می گذرد.

6.   نویسنده باید پایان داستان را کمی پیچیده و مبهم خلق کند.   

جدا از موارد مطرح شده ، برخی از هواداران داستان برق آسا ، بر این باورند که داستان برق آسا باید یکداستان عادی را به یک داستان غیر عادی مبدل سازد ، به تجربیات ناب بسنده کند ، زندگی را در یک صحنه کوتاه بیان کند ، قدرت استنتاج وتفکر خواننده را برانگیزد و همچون شاعران ، نویسندگان هم باید در پی الهام باشند.

((من همواره سعی می کنم که بر اساس قانون توده های یخ شناور داستان بنویسم.هفت هشتم توده یخ زیرآب است وبخش اندکی از آن روی آب است.)) (ارنست همینگوی)

(( پاملین کاستو )) شیوه داستان پردازی مینی مال را هم جدید وهم قدیمی می داند.او نام ((عروس تمام سبک ها )) را بر این حرکت ادبی گذاشته است ، چرا که تحت تاثیر سایر انواع داستانی ومکاتب ادبی قرار دارد.

((چارلز باکستر )) ساختارداستان مینی مال را چیزی میان شعر وداستان ، میان داستان و طرح و میان خاطره و گزارش می داند.طبق نظر پیروان داستان برق آسا ، اصطلاح (( برق آسا )) می تواند دربرگیرنده انواع قالب های ادبی چون داستان سنتی ، رئال ، جریان سیال ذهن ، رئالیسم جادویی  ، اسطوره ، افسانه های بلند ، حکایات ، تمثیل داستان اخلاقی ، افسانه پریان و... باشد. یک نمونه از داستان های مینی مال افراطی :

(( فاصله

دروغ

کلبه

مرگ

قرقاول

کجایند همه ؟

نزدیک خانه آب فراوان است .))

تمامی داستان ها اعم از کلاسیک ومدرن می  توانند به چندین روش کوتاه ومحدود گردند . برای تبدیل این گونه آثار به داستان های مینی مالیستی ، باید عناصری چون ساختار شیوه روایتی ، وحدت ، شخصیت پردازی و ... تحول یابند. بر این مبنا عناصر اصلی تشکیل دهنده داستان های مینی مالیستی  عبارتند از :

1.   واژه های کوتاه کوچک

2.   جملات وپاراگراف های کوتاه

3.   شخصیت های محدود

4.   کنش و واکنش محدود

5.   حجم کم اثر

6.   گنجاندن تعداد کمی داستان در یک مجلد

سبک داستان های مینی مالیستی آن چنان است که در آن واژه ها فاقد هر گونه پسوند و پیشوند هستند و جملات بسیار کوتاه و موجز انتخاب می گردند. مینی مالیسم  ، خود مرهون جدا کردن آن قسمت های غیرضروری زبان است که ممکن است با تفسیرهای شخصی مخاطبان تداخل پیدا کند. هنر ، درام ، موسیقی و یا نثر ، هر چه که باشد ، هدف اصلی در این سبک حذف هنرمند و یا نبود یک راوی معین ومسلط به اوضاع است.

اسکلت بندی و ساختار جمله حتما باید یکسان باشد . از ((علم بیان )) به گونه ای استفاده می شود که هیچ گونه کنایه ، استعاره ، ایهام و تشبیه در بافت داستان یافت نشود. لحن راوی نباید آنچنان حس برانگیز باشد که خواننده احساس کند عمدی در کار است . به عبارت دیگر راوی باید بسیار ساده ، بی آلایش و به دور از هر گونه جمله حس برانگیزی به توصیف حوادث بپردازد. برای پی ریزی ساختار و زیربنای داستان های مینی مالیستی ، توجه به موارد زیر ضروری است :

1.   شخصیت پردازی سطحی با تعداد شخصیت های محدود

2.   خلق زمینه چینی بسیار کوتاه

3.   تدوین عمل صعودی ، نقطه اوج و عمل فرودی کوتاه و سریع

4.   ایجاد فضا و مکان مینی مال محدود

5.   خلق طرح مینی مال